१९६३ : कोलकात्यात सुरू झाले आशियातील पहिले ’बिर्ला तारांगण’ 

विज्ञान आणि खगोलशास्त्राची आवड असलेल्या अभ्यासकांसाठी एक ऐतिहासिक घटना म्हणजे १९६३ मध्ये कोलकाता येथे सुरू झालेले "बिर्ला तारांगण" (Birla Planetarium). हे केवळ भारताचेच नव्हे तर संपूर्ण आशियातील पहिले तारांगण होते.

 बिर्ला तारांगणाची स्थापना

• २ जुलै १९६३ रोजी हे तारांगण सर्वांसाठी खुले करण्यात आले.

• बिर्ला फाउंडेशनच्या पुढाकाराने उभारलेले हे केंद्र खगोलशास्त्राची माहिती लोकांपर्यंत पोहोचविण्याचे महत्त्वाचे साधन ठरले.

• याची रचना व स्थापत्यशैली पारंपरिक बौद्ध स्तूपासारखी आहे, जी पाहताक्षणीच प्रभाव पाडते.

 वैशिष्ट्ये

• बिर्ला तारांगणामध्ये अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून ग्रह-तारे, नक्षत्रे व विश्वाचे दर्शन घडवले जाते.

• खगोलशास्त्रावरील माहितीपट, विशेष कार्यक्रम आणि शैक्षणिक सत्रांमुळे हे केंद्र विद्यार्थ्यांपासून संशोधकांपर्यंत सर्वांसाठी उपयुक्त ठरले आहे.

• एकाच वेळी शेकडो प्रेक्षकांना विश्वाचे अद्भुत दर्शन घडवण्याची क्षमता येथे आहे.

 महत्त्व

• हे तारांगण भारतातील खगोलशास्त्र प्रसाराचे प्रमुख केंद्र बनले आहे.

• विज्ञानाची आवड निर्माण करणे, जिज्ञासा वाढवणे आणि अंतराळाविषयी ज्ञान पसरवणे यामध्ये याची मोठी भूमिका आहे.

• आजही हजारो पर्यटक आणि विद्यार्थी येथे भेट देऊन विश्वाची सफर अनुभवतात.

बिर्ला तारांगण हे विज्ञान आणि खगोलशास्त्र यांचे प्रेरणास्थान असून, भारताच्या वैज्ञानिक प्रगतीचे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल मानले जाते.