"थीया" ग्रहाचे नवे रहस्य उलगडले — पृथ्वी व चंद्राच्या जन्माची रोमांचक कथा अधिक स्पष्ट

सुमारे ४.५ अब्ज वर्षांपूर्वी, पृथ्वीवर थीया (Theia) नावाच्या तरुण ग्रहाचा जबरदस्त धक्का बसला. या महाविनाशक टक्करने पृथ्वीच्या आवरणाचा मोठा भाग वितळला आणि अवकाशात प्रचंड प्रमाणात अवशेष उडाले. त्या अवशेषांपासूनच पुढे चंद्राची निर्मिती झाली. पण थीया नेमका कशापासून बनलेला होता, आणि तो कुठून आला होता, हे शास्त्रज्ञांना अद्यापही गूढच वाटत होते.

नवीन संशोधनात या गूढाचा एक महत्त्वाचा धागा मिळाला आहे—थीया हा पृथ्वीपेक्षा सूर्याजवळच्या भागात तयार झालेला ग्रह होता.

पृथ्वी आणि चंद्राची विलक्षण साम्यस्थळे — मोठं कोडं

चंद्राची निर्मिती समजावणाऱ्या सुरुवातीच्या मॉडेल्सनुसार चंद्र प्रामुख्याने थीयाच्या पदार्थांपासून तयार झाला असे मानले जात होते.
मात्र एक महत्त्वाचा प्रश्न कायम राहिला—
पृथ्वी आणि चंद्राचे रासायनिक संघटन इतके सारखे कसे?
जर चंद्रावर थीया चा मोठा प्रभाव असेल तर त्यांचे गुणधर्म पृथ्वीपेक्षा वेगळे का नाहीत?

जर्मनीतील मॅक्स प्लांक इन्स्टिट्यूटचे संचालक, संशोधक थॉर्स्टन क्लाइने सांगतात—
“पृथ्वी आणि चंद्र इतके समान का आहेत हे समजण्यासाठी आम्हाला थीयाने मागे ठेवलेल्या घटकांचा—विशेषतः लोखंड आणि मॉलिब्डेनमचा—अभ्यास करावा लागला.”

भूगर्भातील खडक सांगतात थीयाची गोष्ट

क्लाइने व त्यांच्या टीमने पृथ्वीवरील १५ खडकांचे तर अपोलो मोहिमांनी आणलेल्या चांद्रामधील ६ नमुन्यांचे विश्लेषण केले.
त्यांनी लोखंडाच्या समस्थानिकांचे अत्यंत सूक्ष्म फरक मोजले—हे फरक एखाद्या खडकाचे उगमस्थान सांगू शकतात. यासोबतच मॉलिब्डेनम व झिरकोनियम समस्थानिकांचा अभ्यास करून थीयाचे आकारमान आणि संघटन समजण्याचा प्रयत्न केला.

या मोजमापांची तुलना सौरमालेतील उल्कापिंडांशी केल्यावर निष्कर्ष स्पष्ट झाला—

• थीया हा धातूच्या गाभ्यासह खडकाळ ग्रह होता,

• त्याचे वजन पृथ्वीच्या सुमारे ५–१०% इतके होते,

• आणि तो पृथ्वीपेक्षा सूर्याजवळच्या भागात तयार झाला होता.

जड धातूंचे प्रमाण — धक्क्याचे महत्त्वपूर्ण परिणाम

या अभ्यासामुळे पृथ्वीच्या आवरणात जड धातूंचे प्रमाण जास्त का आहे याचेही स्पष्टीकरण मिळते.
क्लाइने यांच्या शब्दात—
“पृथ्वीला मॉलिब्डेनम आणि झिरकोनियमचा काही भाग थीयाच्या धडकेतून मिळाला.”

लंडनच्या नॅचरल हिस्टरी म्युझियमच्या ग्रहविज्ञानी सारा रस्सेल म्हणतात—
“या अभ्यासामुळे पृथ्वी आणि चंद्राची निर्मिती घडवून आणणाऱ्या भव्य घटनांची अधिक स्पष्ट चित्र मिळते. तसेच पृथ्वी-चंद्र प्रणाली जीवनासाठी कशी अनुकूल बनली याचाही धागा मिळतो.”

आगामी संशोधन — अधिक उत्तरांची वाट

संशोधक या नव्या निष्कर्षांच्या आधारे थीया-पृथ्वी धडकेच्या संगणकीय मॉडेल्स तयार करण्याचा विचार करीत आहेत.
भावी चांद्रमोहिमा आणखी नमुने आणतील अशी अपेक्षा असून, त्यामुळे या कोड्याचे उरलेले भाग अधिक स्पष्ट होतील.

अब्जावधी वर्षांपूर्वी घडलेल्या या महाविनाशक घटनेतून आजही वैज्ञानिक पृथ्वी आणि चंद्राबद्दल नवी रहस्ये उलगडत आहेत.

Disclaimer / अस्वीकरण

वरील लेख दिलेल्या माहितीवर आधारित आहे व वैज्ञानिक अभ्यासाचे सर्वसाधारण वर्णन करतो. ही माहिती केवळ शैक्षणिक व माहितीपर हेतूसाठी आहे. संशोधनातील निष्कर्ष कालांतराने विकसित होऊ शकतात; त्यामुळे अधिकृत वैज्ञानिक प्रकाशनांचा संदर्भ घेणे आवश्यक आहे.