शक्तीपीठे – सीमांच्या पलीकडची मातृशक्ती 

“यत्र यत्र स्थिता देवी तत्र तत्र शिवालयः।
तत्र तत्र च पूज्यन्ते शक्त्याः पीठानि मानुषैः॥”

जिथे जिथे आदिशक्तीचा वास आहे, तिथे तिथे शंकरही विराजमान आहेत. अशा पवित्र स्थळांवर मानवी समाज शक्तीच्या पीठांची पूजा करतो.

शक्तीपीठे म्हणजे फक्त मंदिरे नाहीत, ती प्रेम, वेदना आणि विश्वपरिवर्तनाची जिवंत स्मृती आहेत. देवी सतीने पित्याने केलेल्या अपमानाने आत्मदहन केल्यानंतर शंकरांनी दुःखात तिचे शरीर उचलून संपूर्ण ब्रह्मांडभर भ्रमण केले. भगवान विष्णूंनी त्यांच्या सुदर्शन चक्राने सतीचे शरीर विभागले. जिथे जिथे तिचे अंगभाग पडले, तिथे तिथे शक्तीपीठ निर्माण झाले.

ही स्थळे फक्त भारतातच नसून पाकिस्तान, नेपाळ, बांगलादेश, श्रीलंका, तिबेट अशा अनेक देशांत पसरलेली आहेत. ही ठिकाणे प्राचीन आध्यात्मिक भूगोलाची साक्ष देतात, ज्याला राजकीय सीमा नाहीत.

 सीमांच्या पलीकडील काही प्रमुख शक्तीपीठे 

हिंगलाज माता पीठ – बलुचिस्तान, पाकिस्तान
मकरान वाळवंटाच्या कठीण डोंगररांगांत वसलेले हे शक्तीपीठ अत्यंत सामर्थ्यवान मानले जाते. येथे सतीचे मस्तक पडले असे मानले जाते. स्थानिक लोक तिला “नानी” म्हणूनही संबोधतात. हिंदूंसोबत काही मुस्लिम समाजातही हिंगलाज देवीबद्दल अपार श्रद्धा आहे.

शंकारी देवी पीठ – त्रिंकोमाली, श्रीलंका
श्रीलंकेच्या पूर्व किनाऱ्यावर भारतीय महासागराकडे पाहणारे हे पीठ आहे. येथे सतीचे जंघास्थान पडले. हजारो वर्षांची पूजा चालू असलेले हे मंदिर आजही भक्तांना ऊर्जा, उपचार आणि मातृकृपा देत राहते.

गुह्येश्वरी मंदिर – काठमांडू, नेपाळ
पशुपतिनाथ मंदिराजवळ असलेले हे मंदिर तांत्रिक साधनेसाठी प्रसिद्ध आहे. येथे सतीची नितंबे पडली असे मानले जाते. हिंदू आणि बौद्ध दोन्ही परंपरांत हे ठिकाण पूजनीय आहे.

 सुगंधा शक्तीपीठ – शिकारपूर, बांगलादेश
सतीचा नाक येथे पडले. देवी सुनंदेला समर्पित हे मंदिर बारिसाल जिल्ह्यात आहे. महाशिवरात्रीसारख्या उत्सवांमध्ये हे मंदिर भक्तांनी गजबजलेले असते.

 चंद्रनाथ शक्तीपीठ – सीतकुंड, बांगलादेश
डोंगरावर वसलेले हे पीठ अत्यंत प्रसिद्ध आहे. येथे सतीचा उजवा हात पडला असे मानले जाते. उंचीवरून दिसणारा देखावा आणि मंदिरातील श्रद्धा भक्तांना अद्वितीय आध्यात्मिक अनुभव देते.

मनसा शक्तीपीठ – चिटगाव, बांगलादेश
येथे सतीचा दुसरा हात पडला. स्थानिक नागपूजा परंपरेशी जोडलेले हे मंदिर मातृशक्तीचे रक्षणकर्ते रूप दाखवते.

मुक्तिनाथ शक्तीपीठ – मुस्तांग, नेपाळ
समुद्रसपाटीपासून ३७०० मीटर उंचीवर वसलेले हे अत्यंत पवित्र ठिकाण आहे. येथे सतीचा चेहरा पडला. हिंदूंना मोक्षप्राप्ती आणि बौद्धांना डाकिनी परंपरेचे केंद्र म्हणून हे समान पूज्य आहे.

 संदेश 

शक्तीपीठे ही केवळ धार्मिक स्थळे नसून ती सीमा, धर्म, संस्कृती यापलीकडे जाणाऱ्या मातृशक्तीचे जिवंत द्योतक आहेत. बलुचिस्तानच्या वाळवंटात, श्रीलंकेच्या समुद्रकाठावर, नेपाळच्या डोंगरात किंवा बांगलादेशाच्या नद्यांजवळ – माता अजूनही तिथेच आहे… आपल्या लेकरांची वाट पाहत, त्यांना स्मरण करून देत की भक्तीला सीमा नसते, मातृशक्ती सर्वत्र आहे.