अमेरिकेतील सर्वात जुना मानवी पाऊलखुणांचा शोध: इतिहासाला नवे वळण

दक्षिण चिलीमधील ओसोर्नो (Osorno) शहरात सापडलेल्या एका जीवाश्म मानवी पाऊलखुणेने मानवाच्या इतिहासाबाबतची आजवरची समज बदलून टाकली आहे. ही पाऊलखूण सुमारे १५,६०० वर्षे जुनी असल्याचे संशोधकांनी निश्चित केले असून, ती अमेरिकेतील आतापर्यंत सापडलेली सर्वात जुनी मानवी पाऊलखूण मानली जात आहे.

या शोधामुळे मानव दक्षिण अमेरिकेत पूर्वीच्या अंदाजापेक्षा किमान १,००० वर्षे आधी पोहोचला असावा, असे संकेत मिळतात.

 शोधाची पार्श्वभूमी

ही पाऊलखूण प्रथम २०१० साली सापडली होती, मात्र तिचे वय आणि मानवी मूळ निश्चित होण्यासाठी जवळपास एक दशक लागले.
हा अभ्यास Universidad Austral de Chile येथील संशोधकांनी केला असून, संशोधनाचे नेतृत्व कॅरेन मोरेनो (Karen Moreno) यांनी केले. हे निष्कर्ष प्रतिष्ठित वैज्ञानिक नियतकालिक PLOS One मध्ये प्रकाशित झाले आहेत.

आतापर्यंत चिलीमधील मोंटे व्हेर्दे (Monte Verde) हे ठिकाण (सुमारे १४,६०० वर्षे जुने) दक्षिण अमेरिकेतील मानवाच्या सर्वात जुन्या वस्तीचे पुरावे मानले जात होते. मात्र ही नवी पाऊलखूण त्या स्थळापेक्षाही अधिक प्राचीन आहे.

 वय कसे ठरवले गेले?

पाऊलखुणेला थेट दिनांक देणे शक्य नसल्यामुळे, ती ज्या गाळाच्या थरात सापडली त्या थराचे विश्लेषण करण्यात आले.
या थरात:

• बिया

• लाकडाचे तुकडे

• मास्टोडॉन (हत्तीप्रमाणे दिसणारा नामशेष प्राणी) यांच्या कवटीचा भाग

असे अनेक अवशेष सापडले. या सर्व घटकांच्या आधारे संशोधकांनी पाऊलखुणेचे वय १५,६०० वर्षे असल्याचे निश्चित केले.

 शिकार क्षेत्र असल्याचे संकेत

त्या परिसरात मास्टोडॉन, घोडे आणि इतर नामशेष प्राण्यांची हाडे तसेच दगडी हत्यारे (stone flakes) सापडली आहेत. यामुळे हा भाग प्राचीन मानवांसाठी शिकार क्षेत्र असावा, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे.

 ही पाऊलखूण माणसाचीच होती याचा पुरावा

ही पाऊलखूण मानवाचीच आहे की एखाद्या प्राण्याची—हे सिद्ध करणे सर्वात कठीण काम होते. यासाठी संशोधकांनी:

• अशाच प्रकारच्या गाळावर ९ प्रयोग केले

• पायाचा दाब, आकार आणि वजन यांचा अभ्यास केला

या विश्लेषणानुसार ही पाऊलखूण:

• नंगेपाय चालणाऱ्या

• सुमारे ७० किलो (१५५ पाउंड) वजनाच्या

• प्रौढ पुरुषाची

असावी, असे निष्कर्ष निघाले. या पाऊलखुणेचा आकार कोणत्याही ज्ञात प्राण्याशी जुळत नसल्याने ती Hominipes modernus या वर्गात टाकण्यात आली आहे.

 मानव इतिहासात मोठा बदल

या शोधामुळे अमेरिकेतील मानवी स्थलांतराच्या वेळेबाबतची संपूर्ण मांडणी पुन्हा विचारात घ्यावी लागणार आहे. दक्षिण अमेरिकेत मानवाचे अस्तित्व अपेक्षेपेक्षा खूप आधी होते, हे आता अधिक ठोस पुराव्यांसह समोर येत आहे.

 अस्वीकरण (Disclaimer)

हा लेख आंतरराष्ट्रीय वैज्ञानिक संशोधन अहवाल, माध्यमांतील बातम्या आणि प्रकाशित अभ्यासांवर आधारित आहे. भविष्यातील संशोधनानुसार निष्कर्षांमध्ये बदल होऊ शकतो. हा लेख केवळ माहिती व शैक्षणिक उद्देशासाठी असून कोणत्याही वैज्ञानिक वादाचा अंतिम निष्कर्ष मानू नये.